RHODIOLA ROSEA EN POST-COVID

Uit: Nederlands Tijdschrift voor Fytotherapie 2024 nr. 4

Vermoeidheid en fysieke uitputting zijn dominante symptomen van post-covid. Post-acute infectiesyndromen komen vaker voor, ook na verschillende andere infecties. De overeenkomsten in symptomen en beloop suggereren een mogelijk gemeenschappelijk onderliggend pathologisch mechanisme. Adaptogene kruiden bieden hier een mogelijke behandelingsoptie, waarbij bijvoorbeeld wordt gekeken naar Rhodiola rosea.

Symptomen van post-covid bestaan onder andere uit vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning en verminderd cognitief functioneren, en kunnen het dagelijks functioneren van patiënten ernstig belemmeren. Uit een meta-analyse van 15 onderzoeken met in totaal 47.910 patiënten die een COVID-19-infectie doormaakten, bleek dat 80% van deze patiënten minstens een van deze symptomen ontwikkelde tijdens de 2 weken tot 4 maanden na de virale infectie [1]. Uit de resultaten van een cohortonderzoek onder ruim 10.000 personen die positief testten op SARS-CoV-2 in Denemarken bleek dat 13,3% van de patiënten gedurende ten minste 28 dagen symptomen vertoonde, 4,5% gedurende ten minste 8 weken en 2,3% gedurende ten minste 12 weken [2]. Post-covidklachten komen meestal voor na een heftig verloop van de infectie, maar het is ook mogelijk dit soort klachten over te houden aan een mild verloop van een COVID-19-besmetting [3].

POST-ACUTE INFECTIESYNDROMEN

Bij een deel van de patiënten worden veel acute infecties geassocieerd met chronische klachten die hun dagelijks leven ernstig kunnen belemmeren. Deze zogenaamde post-acute infectiesyndromen delen overeenkomsten, ongeacht de veroorzaker. Zo worden ze gekenmerkt doordat de belangrijkste symptomen bestaan uit inspanningsintolerantie, vermoeidheid, neurocognitieve en sensorische stoornissen, griepachtige symptomen, niet-verkwikkende slaap, spier- en gewrichtspijn en andere aspecifieke symptomen. Veel van deze post-acute infectiesyndromen worden samengevat onder de term van vermoeidheidssyndromen.

De symptomen van post-covid lijken op die van postinfectieuze vermoeidheidssyndromen na andere infectieziekten. Bovendien overlappen de klinische kenmerken van post-acute infectiesyndromen met die van myalgische encefalomyelitis/chronisch vermoeidheidssyndroom (ME/CVS). Dit suggereert dat er mogelijk gemeenschappelijke ziekmakende mechanismen bestaan die een rol spelen. Deze zouden bijvoorbeeld te maken kunnen hebben met een aanhoudende infectie, auto-immuunreacties, dysregulatie van het microbioom of onvermogen om weefselschade te herstellen [4].

ADAPTOGENEN

De weerstand lijkt te kunnen verbeteren door bepaalde kruidengeneesmiddelen: de zogenaamde adaptogenen. Het concept van adaptogenen dateert uit het midden van de 20e eeuw, toen de Russische wetenschapper Nicolai Lazarev werd aangesteld om te zoeken naar een manier om de eigen niet-specifieke verdediging van het lichaam te vergroten. Daarmee moest het lichaam in staat worden gesteld om zich beter aan te passen aan stressvolle situaties en waarbij het fysieke en mentale uithoudingsvermogen en de alertheid worden vergroot. Hij bedacht hiervoor de term adaptogenen.*

Een adaptogeen heeft een relatief aspecifieke farmacologische werking waardoor de weerstand of het regulerend vermogen van het organisme tegen biologische, chemische en fysische factoren en bij psychologische stress wordt verhoogd. In het bijzonder worden aan adaptogenen antivermoeidheidseffecten toegeschreven tijdens stress. Juist daarom zijn adaptogenen mogelijk ook interessant voor de behandeling van post-covidpatiënten [5]. Een bekend adaptogeen kruid waar ook al verschillende onderzoeken over zijn gepubliceerd is Rhodiola rosea L.

RHODIOLA ROSEA

Rhodiola of ​​rozenwortel behoort tot de plantenfamilie Crassulaceae en is wijdverspreid in arctische gebieden zoals Siberië, China, Korea, Scandinavië, IJsland, Noord-Amerika, evenals in bergketens in Europa en Azië.** Rozenwortel staat al sinds de oudheid bekend als een medicinale plant tegen verschillende kwalen. Zo werd het al door de Vikingen meegenomen ter bescherming tegen ziektes op lange reizen [5].

Een gestandaardiseerd alcoholextract van de wortels en wortelstokken van R. rosea zou neuro-inflammatie verminderen als reactie op stressprikkels in preklinische modellen [6]. Bovendien activeerde het in diermodellen de synthese of resynthese van adenosinetrifosfaat (ATP) in mitochondriën van skeletspieren en ging het spiervermoeidheid tegen [7]. In verschillende klinische onderzoeken met proefpersonen die leden aan burn-outsymptomen, langdurige of chronische vermoeidheidssymptomen of stresssymptomen werden klinisch relevante verbeteringen van vermoeidheid en uitputting gerapporteerd gedurende 4 tot 12 weken behandeling. Verbetering trad hierbij al op na 1 week van suppletie met R. rosea en bleef toenemen, zelfs na 12 weken. Daarbij komt dat in al deze studies het R. Rosea-extract goed werd verdragen door de proefpersonen [8-12]. Uitgaande van deze resultaten lijkt R. rosea een potentieel effectief ondersteunend middel voor patiënten die lijden aan het postviraal syndroom of post-covid [5].

Dit is ook onderzocht in een eerste klinische studie. Aan deze Georgische studie namen 100 patiënten deel met een bevestigde positieve SARS-CoV-2-test en die ontslagen waren uit het ziekenhuis of isolatie. In de 30 dagen voorafgaand aan de randomisatie ervaarden deze mensen ten minste drie van de volgende negen post-covidsymptomen: vermoeidheid, hoofdpijn, ademhalingsinsufficiëntie, cognitieve prestaties, stemmingsstoornissen, verlies van reuk, smaak en haar, zweterigheid, hoesten en pijn in gewrichten, spieren en borst.

Deelnemers namen gedurende 14 dagen iedere dag in totaal 60 ml van een alcoholextract van de wortel van R. rosea, de vrucht van schisandra (Schisandra chinensis (Turcz.) Baill.) en de wortel van Siberische ginseng (Eleutrococcus senticosus (Rupr. et Maxim) Maxim). De hoeveelheid van ieder van deze kruiden in een dagelijkse dosering bestond uit 180 mg R. rosea, 600 mg S. chinensis en 156 mg E. senticosus (overeenkomend met respectievelijk 0,45-0,90 gram, 1,2-3,0 gram en 2,64-4,68 gram gedroogd plantenmateriaal). De placebosiroop bestond uit eenzelfde soort siroop met dezelfde smaakstoffen, maar zonder de bovenstaande kruidenextracten. Daardoor had de placebo een vergelijkbaar uiterlijk en kwamen ook de geur en kleur overeen. De dosering werd verdeeld over twee momenten per dag: de eerste dosis na het ontbijt en de andere dosis na het avondeten. Terwijl alle patiënten van beide groepen in de loop van de tijd verbeterden, vertoonden alleen de dagelijkse wandeltijd en metingen van ademhalingsinsufficiëntie in de behandelgroep een significante verbetering ten opzichte van de placebo [13].

De observatieperiode van deze studie was echter maar twee weken, wat wellicht te kort is om significante resultaten te kunnen waarnemen. Bij de meeste onderzoeken met R. rosea waarbij gunstige effecten werden waargenomen, werd het extract voor langere tijd ingenomen en werden patiënten dan ook voor langere tijd gevolgd. Daarnaast werd er gebruik gemaakt van niet-gestandaardiseerde en niet-gestabiliseerde kruidenextracten waardoor een gebrek aan kwaliteit van het gebruikte extract zeker niet kan worden uitgesloten. Vervolgonderzoek met gestandaardiseerde extracten en een langere behandel- en observatieperiode zouden mogelijk meer uitsluitsel kunnen geven over de effectiviteit van R. rosea bij specifieke post-covidklachten.

AUTEURSGEGEVENS | E.B.M. (Liesbeth) Veldman MSc studeerde voeding en gezondheid aan de universiteit in Wageningen. Ze werkt als onderzoeker bij het Kenniscentrum Vitaliteit en Eigen Regie aan de Hogeschool Leiden en is redacteur van dit tijdschrift.

REFERENTIES | [1] Lopez-Leon S. et al. More than 50 long-term effects of COVID-19: a systematic review and meta-analysis. Sci Rep. 2021;11(1):16144. [2] Lund LC. et al. Post-acute effects of SARS-CoV-2 infection in individuals not requiring hospital admission: a Danish population-based cohort study. Lancet Infect Dis. 2021;21(10):1373-1382. [3] Reuken P.A. et al. Postcoronavirus disease chronic fatigue is frequent and not only restricted to hospitalized patients. Crit Care Med. 2021;49(10):e1052-e1053. [4] Choutka J. et al. Unexplained post-acute infection syndromes. Nat Med. 2022;28(5):911-923. [5] Wegener T. et al. The potential role of Rhodiola rosea L. extract WS® 1375 for patients with post-COVID-19 fatigue. hb TIMES Schw Aerztej. 2023;8(1):56–61. [6] Borgonetti V. et al. Rhodiola rosea L. modulates inflammatory processes in a CRH-activated BV2 cell model. Phytomedicine. 2020;68:153143. [7] Abidov M. et al. Effect of extracts from Rhodiola rosea and Rhodiola crenulata (Crassulaceae) roots on ATP content in mitochondria of skeletal muscles. Bull Exp Biol Med. 2003;136(6):585-587. [8] Edwards D. et al. Therapeutic effects and safety of Rhodiola rosea extract WS®1375 in subjects with life-stress symptoms – results of an open-label study. Phytother Res. 2012;26(8):1220-1225. [9] Kasper S. en Dienel A. Multicenter, open-label, exploratory clinical trial with Rhodiola rosea extract in patients suffering from burnout symptoms. Neuropsychiatr Dis Treat. 2017;13:889-898. [10] Lekomtseva Y. et al. Rhodiola rosea in subjects with prolonged or chronic fatigue symptoms: results of an open-label clinical trial. Complement Med Res. 2017;24(1):46-52. [11] Olsson E.M., et al. A randomised, double-blind, placebo-controlled, parallel-group study of the standardised extract shr-5 of the roots of Rhodiola rosea in the treatment of subjects with stress-related fatigue. Planta Med. 2009;75(2):105-112. [12] Goyvaerts B. en Bruhn S. Wirksamkeit des Rhodiola-rosea-Spezialextraktes SHR-5 bei Burn-out und Erschöpfungssyndrom – Ergebnisse einer Praxisstudie. Z Phytother. 2012;33:P13. [13] Karosanidze I. et al. Efficacy of adaptogens in patients with long COVID-19: A randomized, quadruple-blind, placebo-controlled trial. Pharmaceuticals. 2022; 15(3):345.